MOVAROUNNAHR OLIMLARINING ARAB TILI GRAMMATIKASI BO‘YICHA YOZGAN ASARLARI TAHLILI
Kalit so'zlar:
Movarounnahr olimlari, arab tili grammatikasi, nahv ilmi, sarf-nahv, sintaksis, morfologiya, sharhlar, ta'sir, ilmiy meros, Xorazm, Samarqand, islomiy tilshunoslikAnnotatsiya
Ushbu maqolada Movarounnahr olimlarining arab tili grammatikasi (nahv va sarf) sohasidagi hissasi Zamaxshariy, Abdurahmon Jomiy va Abdulg'ofur Loriy kabi buyuk shaxslarning asarlari misolida ko'rib chiqiladi. Maqolada ularning asosiy asarlarining mazmuni, ilmiy uslubi, ta‟siri va klassik arab grammatikasiga qo'shgan yangiliklarini tahlil qilindi. Movarounnahrning Buxoro, Samarqand, Xorazm kabi ilmiy markazlarida arab tilini o'rganish an'analari tarixiy kontekstda yoritilgan. Asarlar tarixiy ma'lumotlar, sharhlar va zamonaviy tadqiqotlar asosida tahlil qilinib, ularning arab tilshunosligi rivojidagi o'rni ko'rsatilgan. Maqola ilmiy-tadqiqot xarakteriga ega bo'lib, arab tili va islomiy ilmlarni o'rganuvchilar uchun muhim ahamiyatga egadir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Zamaxshariy, Mahmud ibn Umar az-. Al-Mufassal fi sina'at al-i'rob (yoki Al-Mufassal fi an-nahv). – Christiania (Oslo): Libraria P.T. Mallingii, 1879. – 294 b. (klassik nashr, arab grammatikasining asosiy asari).
2. Zamaxshariy, Mahmud az-. Al-Unmuzaj fi an-nahv. – (soddalashtirilgan grammatika risolasining turli nashrlari mavjud, masalan, Misr va Hindistonda chop etilgan).
3. Jomiy, Abdurahmon Nuriddin. Al-Favo'id az-Ziyoiya (Ibn al-Hojibning "Al-Kofiya" asariga sharh). – (ko'plab sharhlar va hoshiyalar bilan birga, masalan, Abdulg'ofur Loriy hoshiyasi bilan nashrlar; Toshkent va Hirot qo'lyozmalari asosida).
4. Loriy, Abdulg'ofur. Hoshiyai Abdulg'ofur al-Loriy (Jomiy "Favo'id az-Ziyoiya"ga hoshiya). – (XV asr qo'lyozmalari va keyingi nashrlar; Sharqshunoslik instituti fondlarida saqlanadi).
5. Boboqulov, Imomiddin Ramazonovich. Arab tilining rivojiga hissa qo'shgan Movarounnahrlik olimlar va ular yozgan asarlar // Biruni Journal. – 2024. – №1.
6. Rustamov, A.. Mahmud Zamaxshariy. – Toshkent: Fan.
7. Uvatov, U.. Nozik iboralar (Zamaxshariy merosi haqida). – Toshkent: (yillar oralig'ida).
8. Xojimirzayev, B.U.. Abdurahmon Jomiyning “Favoidu-z-Ziyoiya” asari: arab tili grammatik tafakkurining mukammal namunasi sifatida // CyberLeninka (2025 yil maqolasi).
