Sun'iy yo'ldosh indekslari va yerdagi elektr o’tkazuvchanlik o'lchovlari o'rtasidagi bog'liqlik: Sirdaryo va Alakol misolida
Kalit so'zlar:
tuproq sho'rlanishi, NDVI, NDSI, EC, Landsat, Sentinel-2, masofadan zondlashAnnotatsiya
Tuproqda tuzlar miqdorining oshishi (sho'rlanish) sug'oriladigan yerlarda hosildorlikni kamaytiruvchi asosiy xavflardan biridir. Uni aniqlashning an'anaviy usuli — dalada tuproq namunasi olib, laboratoriyada elektr o'tkazuvchanlikni (EC) o'lchash — aniq, lekin sekin va qimmat. Sun'iy yo'ldosh tasvirlaridan hisoblanadigan indekslar (NDVI, NDSI) esa katta maydonni tez ko'rsatadi. Tezisda Sirdaryo viloyati (O'zbekiston) va Alakol tumani (Qozog'iston) misolida bu indekslar sho'rlanishni qanchalik ishonchli ko'rsatishi nashr etilgan tadqiqotlar asosida tahlil qilinadi. Indekslar sho'rlanishning mavsumiy va hududiy tendensiyasini ko'rsatadi, biroq ularning yerdagi EC bilan bog'lanishi kuchsiz (eng yuqori r = 0,189) bo'lgan.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Djuraev A., Mirdjalalov D., Nuratdinov A., Khushvaktov T., Karimov Y. Evaluation of soil salinity level through NDVI in Syrdarya province, Uzbekistan. E3S Web of Conferences, 258, 03017 (2021).
2. Ataniyazova A., Merembayev T. Spatiotemporal assessment of soil salinity in irrigated agricultural lands of Kazakhstan using remote sensing. Journal of Problems in Computer Science and Information Technologies, №3 (3), 2025, 13–26.
3. Amirgaliyev Y., Mukhamediev R., Merembayev T. et al. Remote sensing and machine learning algorithms to predict soil salinity insouthern Kazakhstan. Discover Sustainability, 5:363 (2024).
4. Richards L.A. (Ed.). Diagnosis and Improvement of Saline and Alkali Soils. USDA Agriculture Handbook No. 60. Washington, DC, 1954. [klassik manba]
5. Rouse J.W., Haas R.H., Schell J.A., Deering D.W. Monitoring vegetation systems in the Great Plains with ERTS. NASA SP-351, 1974, pp. 309–317. [klassik manba]
6. Metternicht G.I., Zinck J.A. Remote sensing of soil salinity: potentials and constraints. Remote Sensing of Environment, 85 (1), 2003, 1–20.
7. Corwin D.L., Scudiero E. Review of soil salinity assessment for agriculture across multiple scales using proximal and/or remote sensors. Advances in Agronomy, 158, 2019, 1–130.
8. Allbed A., Kumar L. Soil salinity mapping and monitoring in arid and semi-arid regions using remote sensing technology: a review. Advances in Remote Sensing, 2 (4), 2013, 373 385.
9. Kargas G., Londra P., Sgoubopoulou A. Comparison of soil EC values from methods based on 1:1 and 1:5 soil to water ratios and ECe from saturated paste extract-based method. Water, 12 (4), 2020, 1010.
10. Khamidov M., Ishchanov J., Hamidov A., Donmez C., Djumaboev K. Assessment of soil salinity changes under the climate change in the Khorezm region, Uzbekistan. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19 (14), 2022, 8794.
11. Mukhamediev R.I. et al. Soil salinity estimation for South Kazakhstan based on SAR Sentinel-1 and Landsat-8,9 OLI data with machine learning models. Remote Sensing, 15 (17), 2023, 4269.