SUN’IY INTELLEKTGA QARAMLIK: PSIXOLOGIK MEXANIZMLAR, IJTIMOIY OQIBATLAR VA OLDINI OLISH STRATEGIYALARI
Kalit so'zlar:
Sun'iy intellekt, qaramlik, psixologik ta'sir, ijtimoiy izolyatsiya, texnologik xavf, jamiyat, oldini olish, xalqaro tadqiqotlar, ruhiy salomatlik.Annotatsiya
Ushbu maqolada sun’iy intellektga qaramlikning belgilari, psixologik oqibatlari, jamiyatga ta'siri va oldini olish choralarini chuqur o'rganildi. Kirish bo'limida mavzuning dolzarbligi va global konteksti, metodlar bo'limida adabiyotlar tahlili va statistik ma'lumotlar, natijalar bo'limida tadqiqot natijalari va muhokama bo'limida xalqaro tajriba va o'zbek kontekstida takliflar keltirilgan. Maqolada sun’iy intellektning foydali tomonlarini ham inobatga olib o’tilgan holda, qaramlik xavfini muvozanatli baholangan va kelgusidagi tadqiqot yo'nalishlarini belgilab o’tildi. Bugungi kunda barchamiz guvohi bo’lib boryapmizki, sun'iy intellektga (SI) qaramlik zamonaviy texnologik taraqqiyotning jiddiy muammosi bo'lib, inson psixologiyasi, ijtimoiy munosabatlari va jamiyat rivojiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
Pantic, I. V., et al. (2025). Introducing the AI addiction scale (AIAS-21): A screening tool for problematic AI use. European Child & Adolescent Psychiatry. https://doi.org/10.1007/s00787-025-02874-8
Shen, M. K., et al. (2026). The AI Genie phenomenon and three types of AI chatbot addiction: Escapist roleplays, pseudosocial companions, and epistemic rabbit holes. arXiv preprint arXiv:2601.13348.
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti (2024). O'zbekiston Respublikasida sun'iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish strategiyasi to'g'risida (PQ-358-son qaror). https://lex.uz/docs/ (yoki rasmiy manba).
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti (2021). Sun'iy intellekt texnologiyalaridan foydalanishni tezlashtirish chora-tadbirlari to'g'risida (PP-4996-son qaror). https://gov.uz/en/digital/activity_page/sun-iy-intellekt
UNDP Uzbekistan (2025). O'zbekiston xususiy sektorida sun'iy intellekt joriy etish tahlili. United Nations Development Programme. https://www.undp.org/uzbekistan/publications
Abduvaliev, A. A. (2025). Uzbekistan: Building the right conditions and skills for artificial intelligence. International Science Council. https://council.science/wpcontent/uploads/2025/02/AI-Paper-Case-Study-Uzbekistan_V1.pdf
ResearchGate (2025). Uzbekistan's national artificial intelligence strategy.https://www.researchgate.net/publication/388146491_UZBEKISTANS_NATIONAL_ARTIFICIAL_INTELLIGENCE_STRATEGY
