MAKTABDA TANGLIQ HOLATIGA UCHRAGAN BOLALAR BILAN PSIXOLOGIK-PEDAGOGIK ISHLARNI TASHKIL ETISH: NAZARIY ASOSLAR VA METODOLOGIK TAVSIYALAR
Kalit so'zlar:
maktab tangliq, stres, kognitiv-xulqiy terapiya, psixologik-pedagogik aralashuv, erta profilaktika, O'zbekistonAnnotatsiya
Ushbu maqolada maktab muhitida tangliq holatiga uchragan boshlang'ich va o'rta sinf o'quvchilari bilan olib boriladigan psixologik-pedagogik ishlarning nazariy poydevori, diagnostika tamoyillari hamda ilmiy asoslangan amaliy tavsiyalar ko'rib chiqildi. Kognitiv-xulqiy terapiya, ijtimoiy-ekologik nazariya va O'zbekiston milliy ta'lim standarlariga tayanilgan holda maktab tangliqining kelib chiqish omillari, namoyon bo'lish shakllari va samarali bartaraf etish yo'llari tahlil etiladi. Maqola uchlikli hamkorlik modelini metodologik mezon sifatida ilgari suradi va uning asosliligini xalqaro hamda mahalliy manbalarga tayangan holda isbotlaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Beck, A.T. (1976). Cognitive Therapy and the Emotional Disorders. International Universities Press, New York.Guo, L. et al. (2021). Social-ecological factors and bullying behavior among adolescents: a multilevel study. Frontiers in Psychology, 12, 635757. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.635757
2. Rapee, R.M. et al. (2023). Anxiety disorders in children and adolescents: a summary and overview of the literature. Behaviour Research and Therapy, 168, 104376. https://doi.org/10.1016/j.brat.2023.104376
3. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2022, 7 may). PQ-145-son Qaror: "Maktab o'quvchilarini psixologik qo'llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish to'g'risida". lex.uz
4. Haugland, B.S.M. et al. (2020). Effectiveness of brief and standard school-based cognitive-behavioral interventions for adolescents with anxiety: a randomized noninferiority study. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 59(5), 552–564. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2019.11.021
5. Basing, N. et al. (2023). Effectiveness of a CBT-based universal intervention for reducing anxiety among Grade 9 schoolchildren: cluster randomized controlled trial. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health. https://doi.org/10.1186/s13034-02400799-9
6. Rasulova, M.X. (2018). Maktab psixologik xizmatini tashkil etishning samarali modeli. Pedagogika jurnali, 4(2), 45–52.
7. Musurmonova, O.B. (2020). Bolalar va o'smirlarda psixologik diagnostika: mahalliy uslubiy asoslar. Toshkent: Fan va texnologiya.
8. Karimov, I.B., Rustamova, D.R., Yo'ldoshev, B.M. (2021). O'zbekiston maktab o'quvchilarida stress va psixologik chidamlilik: ijtimoiy-madaniy omillar tahlili. Toshkent: TDPU nashriyoti.
9. Gray, S.E., Carter, M., Harper, A. (2024). Effectiveness of an evidenced-based CBT intervention for adolescents in a school setting. Journal of Child and Adolescent Psychiatric Nursing, 37(1), e12448. https://doi.org/10.1111/jcap.12448
10. Zhang, X. et al. (2022). How can parents participate in the prevention and intervention of school bullying? Journal of Educational Studies, 3, 130–143.