Raqamli muhitning o‘smirlar kognitiv rivojlanishiga ta’siri
Ключевые слова:
o'smirlik davri, raqamli muhit, kognitiv rivojlanish, diqqat, ijro funksiyalari, neyroplastiklik, multitasking, dopamin tizimi, ijtimoiy tarmoqlar, tanqidiy fikrlashАннотация
Mazkur ilmiy ishda o'smirlik davrida raqamli muhitning (ijtimoiy tarmoqlar, onlayn o'yinlar, multimedia kontent va sun‘iy intellekt asosidagi platformalar) kognitiv rivojlanishga ta‘siri kompleks tahlil qilinadi. O'smirlik davri miya plastiklik darajasi yuqori bo'lgan bosqich bo'lib, ayniqsa prefrontal korteks va limbik tizim faol rivojlanadi. Tadqiqotda raqamli muhitning diqqat, xotira, ijro funksiyalari (executive functions), tanqidiy fikrlash va qaror qabul qilish jarayonlariga ijobiy hamda salbiy ta‘sir
mexanizmlari ko'rib chiqiladi.
Shuningdek, multitasking odati, tezkor axborot almashinuvi va dopamin mukofot tizimi o'rtasidagi neyropsixologik bog'liqlik ilmiy manbalar asosida yoritiladi. Ijtimoiy tarmoqlarda doimiy faollikning diqqatning parokandalashuvi (attention fragmentation) va
chuqur kognitiv ishlov berish jarayonlariga ta‘siri tahlil etiladi. Shu bilan birga, raqamli texnologiyalarning kognitiv moslashuvchanlik, axborotni tez qayta ishlash va vizualmakondagi tafakkurni rivojlantirishdagi potensial ijobiy jihatlari ham baholanadi.
Библиографические ссылки
Rosen, Larry D. (2013). iDisorder: Understanding Our Obsession with Technology and Overcoming Its Hold on Us. New York: Palgrave Macmillan.
Bavelier, Daphne, Green, C. S., & Dye, M. W. G. (2010). Children, wired: For better and for worse. Neuron, 67(5), 692–701.
Greenfield, Patricia M. (2009). Technology and informal education: What is taught, what is learned. Science, 323(5910), 69–71.
Twenge, Jean M. (2017). iGen: Why Today‘s Super-Connected Kids Are Growing Up Less Rebellious, More Tolerant, Less Happy—and Completely Unprepared for Adulthood. New York: Atria Books.
Gazzaley, Adam & Rosen, L. D. (2016). The Distracted Mind: Ancient Brains in a High-Tech World. Cambridge, MA: MIT Press.
American Academy of Pediatrics (2016). Media and Young Minds. Pediatrics, 138(5).
World Health Organization (2019). Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children and adolescents. Geneva: WHO.
