SUN’IY INTELLEKT TARJIMALARIDA ETIKET BIRLIKLARINING UZATILISHI
Annotatsiya
Ushbu maqolada sun’iy intellekt asosidagi tarjima tizimlarida nutq etiketi birliklarining uzatilish xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda etiket birliklari faqat leksik-grammatik shakl emas, balki pragmatik va madaniy-kognitiv mazmunga ega hodisa sifatida ko’rib chiqilib, SI tizimlarining murojaat shakllari, bilvosita nutqiy aktlar va madaniy-spetsifik formulalarni tarjima qilishdagi tipik xatolari aniqlanadi. J. Serlning nutqiy akt nazariyasi va Braun-Levinsonning muloyimlik nazariyasi tadqiqotning nazariy asosini tashkil etadi. Ishning amaliy ahamiyati mashina tarjimasi tizimlarini takomillashtirish va tarjimon kadrlarni tayyorlashda namoyon bo’ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Searle, J. R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. - Cambridge: Cambridge University Press, 1969.
2. Brown, P., Levinson, S. C. Politeness: Some Universals in Language Usage. - Cambridge: Cambridge University Press, 1987.
3. Newmark, P. A Textbook of Translation. - New York: Prentice Hall, 1988.
4. Venuti, L. The Translator’s Invisibility: A History of Translation. - London: Routledge, 1995.
5. Komissarov, V. N. Sovremennoye perevodovedeniye. - Moskva: ETS, 2002.
6. Wierzbicka, A. Cross-Cultural Pragmatics: The Semantics of Human Interaction. - Berlin: Mouton de Gruyter, 1991.
7. Vaswani, A. et al. Attention Is All You Need // Advances in Neural Information Processing Systems, Vol. 30. - 2017.
8. Koehn, P. Neural Machine Translation. - Cambridge: Cambridge University Press, 2020.
9. Hutchins, W. J., Somers, H. L. An Introduction to Machine Translation. - London: Academic Press, 1992.
10. House, J. Translation Quality Assessment: Past and Present. - London: Routledge, 2015.
11. Baker, M. In Other Words: A Coursebook on Translation. - London: Routledge, 2011.
12. Hakimov, M. O’zbek tili pragmatikasi. - Toshkent: Akademnashr, 2013.
13. Yo’ldoshev, B. O’zbek tilida nutq etiketi vositalari. - Toshkent: Fan, 2007.
14. Sdobnikov, V. V. Perevod i kommunikativnaya situatsiya. - Moskva: Flinta, 2015.
15. Formanovskaya, N. I. Rechevoy etiket i kultura obshcheniya. - Moskva: Vysshaya shkola, 1989.
16. Gile, D. Basic Concepts and Models for Interpreter and Translator Training. - Amsterdam: John Benjamins, 2009.
17. Munday, J. Introducing Translation Studies: Theories and Applications. - London: Routledge, 2016.
18. O’Brien, S. Machine Translation and Cognition // The Routledge Handbook of Translation and Cognition / Ed. by F. Alves, A. Jakobsen. - London: Routledge, 2020. - P. 311–325.