Arterial gipertoniya: etiopatogenez, neyrogumoral mexanizmlar va psixoemotsional omillarning integrativ ilmiy tahlili

Annotatsiya

Ushbu ilmiy ish arterial gipertoniya (AG) kasalligini zamonaviy tibbiyot va psixofiziologiya nuqtai nazaridan kompleks o'rganishga bag'ishlangan. Tadqiqotda kasallikning etiologik omillari, patogenetik mexanizmlari va klinik kechish xususiyatlari chuqur tahlil qilinib, ayniqsa neyrogumoral tizimlar — renin-angiotenzin aldosteron tizimi (RAAS), simpatik nerv tizimi va gipotalamo-gipofizar-adrenal (HPA) o'qi faoliyatining o'zgarishlari keng yoritildi. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (2023) ma‘lumotlariga ko'ra, dunyo aholisining 30% dan ortig'i arterial gipertoniya bilan yashaydi, bu esa uni global epidemiologik muammo darajasiga olib chiqadi. 
Mazkur ishda statistik tahlillar asosida surunkali stress, anksiyete va depressiv holatlarning arterial bosimga ta‘siri aniqlanib, ular gipertoniya rivojlanish xavfini sezilarli darajada oshirishi isbotlandi. Shu bilan birga, psixologik intervensionlar (kognitivbehavioral terapiya, relaksatsiya usullari) orqali qon bosimini pasaytirish mumkinligi ilmiy dalillar bilan asoslandi. Tadqiqot natijalari arterial gipertoniyani samarali boshqarishda biopsixososial modelning ustuvorligini ko'rsatadi.