BUXORO VILOYATI SUV HAVZALARIDAN PROTOKKOK MIKROSUVO‘TLARINI (CHLOROPHYTA) AJRATISH, MORFOLOGIK IDENTIFIKATSIYA QILISH VA BIOTEXNOLOGIK KO‘PAYTIRISH
Kalit so'zlar:
Chlorella vulgaris, mikrosuvo‘tlarni ajratish, organo-mineral muhit, biomassa hosildorligi, Chlorophyta, Buxoro viloyati, algologiyaAnnotatsiya
Ushbu tadqiqot Buxoro viloyatining o‘zaro gidrokimyoviy jihatdan tubdan farqlanadigan uchta suv ob’yektidan — Nometan va Kunji qal’a qishloq xo‘jaligi kollektorlari hamda Labi hovuz sun’iy suv inshootidan — Protokkok guruhiga mansub mikrosuvo‘tlar (Chlorophyta bo‘limi) ni ajratish, morfologik identifikatsiya qilish va biotexnologik ko‘paytirish masalalariga bag‘ishlangan. Dala namunalari bahor (mart–aprel) va yoz (iyul–avgust) fasllarida Apshtein to‘ri (diametri 20 sm, to‘r o‘lchami №76) yordamida yig‘ildi. Olingan suv namunalarida pH, NH4+, NO2-, NO3-, PO43-, SiO2, Cu va Zn ko‘rsatkichlari kolorimetrik usullar bilan tahlil qilindi. Mikroskopik tekshiruv natijasida beshta avlod vakillari aniqlandi: Chlorella, Scenedesmus, Ankistrodesmus, Pediastrum va Chlorococcum; ulardan Chlorella vulgaris Beijerinck va Scenedesmus obliquus barcha ob’yektlarda yozda aniq dominantlik ko‘rsatdi. Ajratib olingan shtammlar to‘rtta ozuqa muhitida (Tamiya, Chu-13, Muzaffarov modifikatsiyasi 04 standarti va go‘ng filtrati) nazorat sharoitida (25–30 darajali harorat; 16 soat yorug‘lik / 8 soat qorong‘ulik fotoperiodi) o‘stirildi. Iqtisodiy jihatdan samarali yangi organo-mineral muhit (18.07 belgisi bilan) ishlab chiqildi va sinab ko‘rildi. 7-kunga kelib standart 04 muhitda eng yuqori hujayra zichligi (35 mln/ml) qayd etildi; organo-mineral kombinatsiya esa ancha kam xarajat bilan 29 mln/ml ko‘rsatkichiga erishdi. Olingan natijalar quruq iqlimli mamlakatlarda akvakultura, chorvachilik va fitoremedatsiya maqsadida yuqori biomassa hosil qiluvchi Chlorella vulgaris shtammlarini iqtisodiy jihatdan maqbul sharoitda ko‘paytirish imkoniyatini asoslab beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Adl SM, Bass D, Lane CE va boshqalar. Eukaryotlar klassifikatsiyasi, nomenklatirasi va xilma-xilligiga qayta ko‘rib chiqishlar. J Eukaryot Microbiol. 2019;66(1):4–119. https://doi.org/10.1111/jeu.12691
2. Menon KS, Harilal CC. CO2 boyitilgan va pH moslashtirilgan Bold Bazal muhitida Protococcus o‘sishini optimallashtirish. J Algal Biomass Util. 2016;7(3):245–258.
3. Dolganyuk V va boshqalar. Mikrosuvo‘tlar: qimmatli bioproduktlarning istiqbolli manbai. Biomolecules. 2020;10(8):1153. https://doi.org/10.3390/biom10081153
4. Manankina E, Melnikov S. Xlorelladan qishloq xo‘jaligi hayvonlarini oziqlantirish. V Mire Nauki. 2010;(8):5–7.
5. Allaguvatova R, Myasina Y, Zakharenko V, Gaysina L. Chlorella vulgaris Beijerinck suvo‘tlarini o‘stirishning oddiy usuli. IOP Conf Ser Earth Environ Sci. 2019;390:012020.
6. Chisti Y. Mikrosuvo‘tlardan biodiezel. Biotechnol Adv. 2007;25(3):294–306. https://doi.org/10.1016/j.biotechadv.2007.02.001
7. Ajala SO, Alexander ML, Olaoye OO, Ajayi AA. Oqova suvlarda mikrosuvo‘tlarning ozuqa moddalarini o‘zlashtirishi va biokimyoviy tarkibi. Environ Sci Pollut Res. 2020;27:13567–13580.
8. Mungunkhuyag B, Kim D, Lee J va boshqalar. Mikrosuvo‘tlar tomonidan og‘ir metallarning bioadsorpsiyasi: mexanizmlar va ekologik qo‘llanilish. Environ Pollut. 2022;292:118451.
9. Vazirzadeh A, Kazemi R, Mohammadi A. Chlorella vulgaris tomonidan fitoremedatsiya: nitrat, fosfat olib tashlash va biomassa sifati. Bioresour Technol Rep. 2022;18:123–136.
10. Borowitzka MA. Mikrosuvo‘tlardan yuqori qiymatli mahsulotlar: ularning rivojlanishi va tijoratlashtirish. J Appl Phycol. 2013;25(3):743–756. https://doi.org/10.1007/s10811 013-9983-9
11. Mata TM, Martins AA, Caetano NS. Mikrosuvo‘tlardan biodiezel ishlab chiqarish va boshqa qo‘llanishlar. Renew Sustain Energy Rev. 2010;14(1):217–232.
12. Komarek J, Fott B. Chlorophyceae (Yashil suvo‘tlar), Chlorococcales turkumi. Stuttgart: Gustav Fischer Verlag; 1983.
13. Bellinger EG, Sigee DC. Chuchuk suv suvo‘tlari: identifikatsiya va bioindikator sifatida qo‘llanilish. Chichester: Wiley-Blackwell; 2010.
14. Richmond A, Hu Q. Mikrosuvo‘tlar kulturasi qo‘llanmasi: amaliy fikologiya va biotexnologiya. 2-nashr. Oxford: Wiley-Blackwell; 2013.
15. Morando-Grijalva F va boshqalar. Chuchuk suv mikrosuvo‘tlar shtammlarining funksional tahlili va biotexnologik imkoniyatlari. Biotechnol Rep. 2020;28:e00538.
16. Ziganshina EE, Bulynina SS, Ziganshin AM. Chuchuk suv manbalaridan mikrosuvo‘tlar o‘sish kinetikasining qiyosiy tahlili. Front Microbiol. 2022;13:1–9.
17. Alharbi RM, Alzahrani A, Alghamdi A, Alasmari F. Yorug‘lik intensivligi va pH ning Chlorella vulgaris biomassasi va lipid ishlab chiqarishiga ta’siri. J Appl Phycol. 2024;36:1123–1135.
18. Becker EW. Mikrosuvo‘tlar: biotexnologiya va mikrobiologiya. Cambridge: Cambridge University Press; 1994.
19. Markou G, Nerantzis E. Yuqori qiymatli birikmalar va bioyoqilg‘i ishlab chiqarish uchun mikrosuvo‘tlar: stress sharoitlarida kultivatsiyaga e’tibor bilan sharh. Appl Energy. 2013;102:1–12.
20. Lee K va boshqalar. Yuqori lipid tarkibi uchun mikrosuvo‘tlarni ajratish va saralash. Int J Agric Biol Eng. 2014;7(1):58–64.
21. Ghani N va boshqalar. Kallar Kahar sho‘r ko‘lidan mahalliy mikrosuvo‘tlarni ajratish. Iran J Biotechnol. 2020;18(3):e2214.
22. Leelahakriengkrai P, Chaiyaso T, Techapun C. To‘rtta suv omboridan chuchuk suv mikrosuvo‘tlarining antioksidant faolligi va biokimyoviy tarkibi. Algal Res. 2021;56:102305.
23. Li F va boshqalar. Chlorella vulgaris yordamida oqova suvlarni tozalash va biomassa ishlab chiqarish. J Environ Manage. 2021;280:111678.
24. Yun HS va boshqalar. Chlorella vulgaris shtammlari uchun miksotrof va geterotrof kultivatsiya strategiyalari. Algal Res. 2021;59:102456.
25. Lortou U, Papadopoulou A, Kormas KA. 18S rRNK va ITS hududlari markerlari yordamida yashil mikrosuvo‘tlarni molekulyar identifikatsiya qilish. Phycologia. 2019;58(4):450–460.
26. Zhang Y va boshqalar. Selenga chidamli Chlorella vulgaris HNUFU001 ni ajratish, xarakterlash va fitoremedatsiya imkoniyatlari. Algal Res. 2023;72:103104.
